Polo norte de Galicia

Situada no cume do monte Breamo ( Pontedeume ), está a pequena igrexa románica de S Miguel ; é o que queda dun mosteiro medieval. O Real Priorato de S. Miguel aparece nun documento do 1234 por un pleito entre Breamo e o mosteiro de Sobrado , pero a súa existencia é anterior, según a inscrición no contraforte esquerdo da porta principal, do ano 1187. Ten planta de cruz latina dunha soa nave cuberta por bóveda de canón e tres ábsidas semicirculares cubertas por bóvedas de cascarón.. Chama a atención a sinxeleza e pureza das súas liñas románicas, os fortes contrafortes, o gran rosetón da austera portada principal, os canzorros que coroan todos os muros e as ábsidas,... Na ruta do románico no Golfo Ártabro é un dos exemplos máis importantes que debemos visitar. A área recreativa, a carón da igrexa, estaba preparada para recibir aos romeiros de S. Miguel na gran romería do 29 de setembro.

A basílica de S. Martiño , na parroquia de S. Martiño de Mondoñedo no concello de Foz , está considerada a catedral máis antiga de España. Esta xoia, de orixe prerrománica, foi se do bispado de Mondoñedo durante anos. O actual edificio ten elementos arquitectónicos dos séculos X, XI, XII e os enormes contrafortes do XVIII. Ten planta basilical con 3 naves e tres ábsides. A súa historia comeza no século VI cando un grupo de cristiáns chegan fuxindo dende a provincia romana de Britania establecéndose en Galicia nun lugar que chamaron Bretoña, posiblemente na actual Sta. María de Bretoña (A Pastoriza- Lugo). Fundan un bispado que participou regularmente nos Concilios de Toledo. No s.IX os vikingos destruen Bretoña e o bispado trasládase ao que será S. Martiño, lugar ofrecido por Afonso III para fundar un mosteiro. Será sede de dous bispados do reino de Galicia: un trasladado de Dumio ( en Braga) e o de Bretoña ( en Lugo). Para os que gustan das lendas, mencionar que a fonte de Zapat...