Polo norte de Galicia

A arquitectura popular é unha das miñas debilidades e a súa integración no entorno penso que é primordial. Canta beleza pode gañar unha costrución moi sinxela co aporte dun entorno natural acorde con ela. Esta fermosura de casa non sería o mesmo sen ese magnífico castiñeiro que a acompaña e protexe. Nas aldeas galegas, rara era a casa que non tiña na horta algún castiñeiro para surtir á familia de castañas, ou rara era a casa na que non había mobles desta madeira. Na nosa comunidade temos exemplares ben antigos destas árbores e as súas cañotas dan fé da importancia que tiñan para nós e da protección que lles debemos.

Cando sentimos a necesidade da montaña, dos cumes solitarios, dos paraños, dos profundos vales sucados por ríos ou regatos, do frío aire batendo no corpo, do silencio (roto as máis das veces polos aeroxeneradores),...collemos a vía rápida ata As Pontes ou Muras, Ourol ou xa directamente ata O Xistral, e despois, por estradas secundarias ou simples pistas, "perdémonos" entre montes e vales. Sempre hai algo sorprendente que chame a atención e nos faga parar ao seu carón. Pode ser un mirador dende o que otear uns horizontes grandiosos, salpicados de pequenos rueiros vellos e posiblemente abandonados. Pode ser unha serie de cruces de pedra espalladas polos camiños que nos falan de vellas tradicións ou supersticións. Un patrimonio humilde pero importante e fermoso, que moitas veces mostra abandono. Pode ser unha das moitas marabillas que temos na nosa terra!

Estaca de Bares , o punto máis setentrional da Península Ibérica , é considerado tamén o punto donde o océano Atlántico dá paso ao mar Cantábrico . Está 400km.máis ao norte ca New York , pero pola corriente cálida do Golfo , o clima é totalmente diferente. O faro de Estaca de Bares foi construido no ano 1850 e estaba servido por tres torreiros. Situado sobre un pequeno outeiro que se prolonga na chamada punta de Estaca de Bares parece o gardián dela. Con bo tempo é posible chegar ata a punda por un sendeiro que baixa dende o faro, e se temos sorte poderemos estar acompañados por un rabaño de cabras que comen a herba que aquí medra nesta e os mastíns que as gardan. A paisaxe é impresionante e resulta estremecedor imaxinala con temporal; o pasado novembro, coa borrasca Domingos , a boia de Estaca de Bares mediu unha onda de case 14m de altura, a maior rexistrada ata o de agora en España . A forza do mar batendo contra os cantís nun día tranquilo coma o de hoxe dá unha idea ...

A pequena ermida de S. Vitorio de Cambás, na Serra da Loba en Aranga, nos límites con Monfero, está erixida nunha necrópole megalítca posiblemente para cristianizar un lugar de culto pre-cristián no castro e as mámoas que hai nos arredores. De pequenas dimensións, forma rectangular, ten un pequeno espazo cuberto na parte frontal. A uns metros, sobre unha rocha, está o cruceiro apoiado nunha plataforma de tres bancadas, coas figuras de Cristo e a Virxe. Parece ser que no 1560 foron erixidos ambos por algunha persoa devota do santo. Nas proximidades, sobre un gran afloramento rochoso, está a pena coa pegada do Pé de Rolán e o seu cabalo. Rolán, según a lenda, sobriño e cabaleiro de Carlomagno, aparece nun amplo corpus lendario, en varias ducias de lugares de Galicia e de España. Non moi lonxe, en Guitiriz, hai outras penas con lendas relacionadas con este heroe mitolóxico, que no imaxinario era un xigante. Lendas no paraíso!

A basílica de S. Martiño , na parroquia de S. Martiño de Mondoñedo no concello de Foz , está considerada a catedral máis antiga de España. Esta xoia, de orixe prerrománica, foi se do bispado de Mondoñedo durante anos. O actual edificio ten elementos arquitectónicos dos séculos X, XI, XII e os enormes contrafortes do XVIII. Ten planta basilical con 3 naves e tres ábsides. A súa historia comeza no século VI cando un grupo de cristiáns chegan fuxindo dende a provincia romana de Britania establecéndose en Galicia nun lugar que chamaron Bretoña, posiblemente na actual Sta. María de Bretoña (A Pastoriza- Lugo). Fundan un bispado que participou regularmente nos Concilios de Toledo. No s.IX os vikingos destruen Bretoña e o bispado trasládase ao que será S. Martiño, lugar ofrecido por Afonso III para fundar un mosteiro. Será sede de dous bispados do reino de Galicia: un trasladado de Dumio ( en Braga) e o de Bretoña ( en Lugo). Para os que gustan das lendas, mencionar que a fonte de Zapat...