Polo norte de Galicia

En plena serra do Xistral , preto do nacemento dos ríos Landro e Eume está a igrexa de Sta. María da Balsa , parroquia do mesmo nome do concello de Muras . Exemplo de igrexa románica (XII-XIII) do rural galego, pero con moitos añadidos doutra épocas: fachada, pórtico e capela maior no século XVII e a espadaña no XVIII. A porta lateral, no interior ten arco oxival e no exterior pódese ler que foi igrexa de refuxio. Aínda que a descubrimos hai xa uns anos, gústanos visitala de cando en vez para ver o seu estado e disfrutar da beleza do entorno.

A primeira mención documental deste mosteiro é do ano 870 cando o rei Afonso III fai entrega do vilar de Mezonzo ao abade Reterico para que constrúa o mosteiro. Deste antigo cenobio medieval, onde se formou S. Pedro de Mezonzo, so se conserva a igrexa. Esta igrexa do concello de Vilasantar é unha xoia do románico rural galego . De planta basilical ten tres naves, de tres tramos cada unha, rematadas en tres ábsidas semicirculares moi fermosos que chaman a atención no exterior. A pouca distancia está o fermoso batán de de Mezonzo . Moi recomendables ambos para unha escapadiña!

Situada no cume do monte Breamo ( Pontedeume ), está a pequena igrexa románica de S Miguel ; é o que queda dun mosteiro medieval. O Real Priorato de S. Miguel aparece nun documento do 1234 por un pleito entre Breamo e o mosteiro de Sobrado , pero a súa existencia é anterior, según a inscrición no contraforte esquerdo da porta principal, do ano 1187. Ten planta de cruz latina dunha soa nave cuberta por bóveda de canón e tres ábsidas semicirculares cubertas por bóvedas de cascarón.. Chama a atención a sinxeleza e pureza das súas liñas románicas, os fortes contrafortes, o gran rosetón da austera portada principal, os canzorros que coroan todos os muros e as ábsidas,... Na ruta do románico no Golfo Ártabro é un dos exemplos máis importantes que debemos visitar. A área recreativa, a carón da igrexa, estaba preparada para recibir aos romeiros de S. Miguel na gran romería do 29 de setembro.

S. Pantaleón de Cabanas é unha parroquia do concello lugués de Ourol . No 1392 Fernán Pérez de Andrade obtén licenza do bispo de Mondoñedo para edificar tres igrexas nos montes do Sor: S. Pantaleón de Caban as, Sta. María de Cabanas e S. Pablo de Riobarba . S. Pantaleón foi construída entre finais do XIV e principios do XV. Desgraciadamente, desta época queda moi pouco á vista, xa que sufriu modificacións posteriores. Por exemplo a fermosa portada principal quedou oculta no interior por mor da ampliación da súa lonxitude; sobre a porta lateral aprécianse o xabarín e o lebrel, marca dos Andrade. Tamén hai un xabarín cunha cruz no muro de entrada. Esta figura aparece nas tres igrexas, aínda que desprazada na actualidade das súas posicións orixinais. O campanario é barroco e luce un reloxo de sol. No fermoso adro que rodea a igrexa chama a atención, pola tosquedade e tamaño, a cruz de pedra. A arquitectura relixosa atesoura marabillas de todas as épocas e corrientes artísticas e n...

A pequena ermida de S. Vitorio de Cambás, na Serra da Loba en Aranga, nos límites con Monfero, está erixida nunha necrópole megalítca posiblemente para cristianizar un lugar de culto pre-cristián no castro e as mámoas que hai nos arredores. De pequenas dimensións, forma rectangular, ten un pequeno espazo cuberto na parte frontal. A uns metros, sobre unha rocha, está o cruceiro apoiado nunha plataforma de tres bancadas, coas figuras de Cristo e a Virxe. Parece ser que no 1560 foron erixidos ambos por algunha persoa devota do santo. Nas proximidades, sobre un gran afloramento rochoso, está a pena coa pegada do Pé de Rolán e o seu cabalo. Rolán, según a lenda, sobriño e cabaleiro de Carlomagno, aparece nun amplo corpus lendario, en varias ducias de lugares de Galicia e de España. Non moi lonxe, en Guitiriz, hai outras penas con lendas relacionadas con este heroe mitolóxico, que no imaxinario era un xigante. Lendas no paraíso!